|
Maria Konopnicka - (1842-1910)
Pisarka: liryki, poematy, dramaty, nowele, publicystyka, krytyka
literacka, ksiazki dla dzieci.
Maria Konopnicka z Wasilowskich, pseud. Jan Sawa, urodziła się 23
maja 1842 roku w Suwałkach, zmarla 8 pazdziernika 1910 we Lwowie.
Dzieciństwo i młodość spędziła w Kaliszu. W wieku dwudziestu lat
została żoną ziemianina Jarosława Konopnickiego, z którym miała
ośmioro dzieci. Po upadku powstania styczniowego sprzedała majątek
pod Łęczycą i przeniosła się do Warszawy, gdzie publikowała,
zajmowała się wychowaniem dzieci, samokształceniem, udzielała
korepetycji i działała w konspiracji. Później przebywała za granicą w
różnych państwach europejskich. W 1903 roku dostała w dowód
uznania „dar narodu” – dworek w Żarnowcu koło Krosna.
Najbardziej znane utwory Marii Konopnickiej:
Rota – wiersz z 1908 roku. Był protestem Konopnickiej na
ustawę rządu pruskiego o akcji wywłaszczenia Polaków z ziemi oraz
wyraz sprzeciwu wobec germanizacyjnej polityki zaborcy. Wiersz
spopularyzowany został dzięki temu, że Feliks Nowowiejski
skomponował do niego muzykę. Od 1910 roku śpiewana na obchodach
rocznicowych pod Grunwaldem. Kandydowała do roli hymnu narodowego.
Obrazki – cykl utworów zbliżonych do wierszowanych noweli,
pisanych jedenastozgłoskowcem. Fabuła skupia się wokół realiów
życia współczesnego poetce i dotyka problemów bezdomności oraz
nędzy ludzi wykorzystywanych ekonomicznie w społeczeństwie
kapitalistycznym. Utwory zgromadzone w Obrazkach mają charakter
synkretyczny, są z pogranicza rodzajów literackich, ale wszystkie
mają podobną kompozycję z wyraźnie zaznaczoną pointą.
Imagina – poemat dygresyjny z 1913 roku. Składa się z
dwudziestu jeden pieśni. Nawiązuje do tradycji romantycznej i jest
podobny do utworu Juliusza Słowackiego Beniowski. Jest jednak bliski
symbolizmowi. Pod postacią głównego bohatera i jego fascynacji
Imaginą ukryte jest w symboliczny sposób credo pisarki: refleksje o
roli poezji oraz osobiste przemyślenia. Poemat Imagina jest syntezą
fantastyki baśniowej i realizmu, satyryczną krytyką szlachty i
Kościoła.
Na fujarce – cykl liryków z 1883 roku stylizowanych na piosenki
ludowe, uznany za najcenniejsze osiągnięcie Konopnickiej w tej
dziedzinie literackiej. Jest skarbnicą folkloru, wiejskiego obyczaju i
legend.
Pan Balcer w Brazylii – poemat epicki z 1910 roku. Utwór
złożony z sześciu pieśni, w których opiewa się tułacze losy chłopów
wygnanych z ojczystej ziemi z powodu nędzy i prześladowania
zaborców.
Cykl nowel Na Drodze z 1893 roku to ujawnienie
indywidualnego kunsztu narracji i kompozycji Konopnickiej. Zawiera
kilka najbardziej znanych nowel, a wśród nich Mendel Gdański, Nasz
szkapa.
Mendel Gdański – nowela napisana jako odzew na apel
Orzeszkowej w sprawie szerzącej się fali antysemityzmu. Bohaterem
jest żydowski rzemieślnik, który jest polskim patriotą kochającym
Warszawę. Nowela ukazuje tragedię przedstawiciela mniejszości
narodowej, który został odrzucony przez okoliczną społeczność.
Nasza szkapa – utwór mający formę wspomnień
kilkunastolatka. Jest dramatem nędzy i śmierci. Ciekawostką tej
noweli jest stylizacja na mowę chłopięcą.
Miłosierdzie gminy – nowela ze zbioru Ludzie i rzeczy z 1898
roku. W tragicznym tonie przedstawione jest „miłosierdzie” drobnych
właścicieli ziemskich. Utwór porusza bowiem zwyczaj oddawania
bezdomnych starców pod opiekę farmerom za opłatę ustaloną na
licytacji.
Rota
Wiersz Marii Konopnickiej w pierwotnym zamierzeniu autorki był
protestacyjną odpowiedzią na ustawę rządu pruskiego o przymusowym
wywłaszczeniu Polaków z ziemi i stanowił punkt kulminacyjny
poetyckiej i publicystycznej kampanii Konopnickiej przeciwko
germanizacyjnej polityce niemieckiej. Pierwodruk ukazał się w
krakowskim piśmie Przodownicy w 1908 r., pierwsze osobne
wydanie w Oświęcimiu w 1918 r. Przeznaczony początkowo dla
Wielkopolski, został wkrótce potem opublikowany w Gwiazdce
Cieszyńskiej i Gazecie Polskiej w Chicago.
Uroczyste obchody Roku Grunwaldzkiego w 500-lecie bitwy
ugruntowały popularność pieśni (muzyka: F. Nowowiejski). Wykonana
po raz pierwszy 15 VII 1910 przez chóry z całej Polski w dniu
odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie. Okres największej
żywotności Rota przeżywała przed odzyskaniem niepodległości w
1918 r. oraz w czasie stanu wojennego. Miarą jej popularności były
liczne jej przeróbki, trawestacje i naśladownictwa.
Rota
Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród,
Nie damy pogrześć mowy!
Polski my naród, polski lud,
Królewski szczep piastowy,
Nie damy by nas zniemczył wróg...
- Tak nam dopomóż Bóg!
Do krwi ostatniej kropli z żył
Bronić będziemy Ducha,
Aż się rozpadnie w proch i w pył
Krzyżacka zawierucha.
Twierdzą nam będzie każdy próg...
- Tak nam dopomóż Bóg!
Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz,
Ni dzieci nam germanił.
Orężny wstanie hufiec nas,
Duch będzie nam hetmanił,
Pójdziem, gdy zabrzmi złoty róg...
- Tak nam dopomóż Bóg!
|
